Yaşlı Yetişkinlikte Psikolojik İyi Oluşu Yordayan Faktörler ve Sosyodemografik Değişkenler ile İlişkisi

Abstract

Amaç: Dünya üzerinde artan yaşlı popülasyonun varlığı, bu gelişim evresinde meydana gelebilecek yaşam sorunlarını anlamak ve bunlara çözüm üretmek için bu alanda yapılan çalışmaları değerli kılmaktadır. Bu bağlamda yaşlılıkta iyi oluş konusunun ulusal bağlamda ele alınması, mevcut kültürel etmenlerle birlikte değerlendirilmesi açısından önemlidir. Araştırmada yaşlı yetişkinlik döneminde iyi oluş konusu, mutluluk, yaşam doyumu, algılanan sosyal destek, günlük yaşam aktiviteleri, duygu durum ve çeşitli sosyodemografik değişkenler çerçevesinde incelenmiştir. Yöntem: Araştırmanın örneklem grubu, 60–99 yaş aralığında, 161 kadın, 99 erkek katılımcıdır. 60 yaş ve üzeri olmak çalışmaya dahil olma kriteri olarak belirlenmiştir. Katılımcıladan demografik bilgi formu, Oxford Mutluluk Ölçeği - Kısa Formu (OMÖ-K), Yaşam Doyumu Ölçeği (YDÖ), Psikolojik İyi Oluş Ölçeği (PİO), Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (MSPSS), Lawton ve Brody- Enstrümantal Günlük Yaşam Aktiviteleri Ölçeği (Lawton-Brody EGYA), Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği (DASS-21) ve Geriatrik Depresyon Ölçeği-Kısa Formu (GDÖ-K) ile veri toplanmıştır. Bulgular: Araştırma bulgularına göre; yaşlı yetişkinlerin iyi oluşları, cinsiyet; erkekler lehine, yaş; genç-yaşlılar lehine, medeni durum; evli olmak lehine, egzersiz yapmak; egzersiz yapanlar lehine anlamlı farklılık göstermektedir. Katılımcıların cinsiyet, eğitim, yaşlılık düzeyi, medeni durum gibi demografik değişkenlerinin psikolojik iyi oluşlarını yordamadığı, enstrümental günlük yaşam aktivitelerinin, algılanan sosyal destek, mutluluk, yaşam doyumu düzeylerinin ise psikolojik iyi oluşlarını yordadığı bulgulanmıştır. Depresyon düzeylerindeki artış da psikolojik iyi oluşun düşmesi yönünde etkide bulunmaktadır. Sonuç: Sonuç olarak, araştırma bulguları alan yazın ile örtüşen biçimde, yaşlı bireylerin iyi oluşları ile cinsiyetin; erkekler lehine, yaşın; genç-yaşlılar lehine, medeni durumun; evli olmak lehine, egzersiz yapmanın; egzersiz yapanlar lehine ilişkili olduğu şeklindedir. Yine beklendik biçimde iyi oluş ile, enstrümantal günlük yaşam aktiviteleri, algılanan sosyal destek, mutluluk düzeyi ve yaşam doyumu değişkenleri pozitif yönde ilişkili, depresyon, anksiyete, stress ve geriatrik depresyon düzeyleri ise negatif yönde ilişkili değişkenler olarak saptanmıştır. Katılımcıların psikolojik iyi oluşunu enstrümantal günlük yaşam aktiviteleri, algılanan sosyal destek, mutluluk düzeyi ve yaşam doyumu pozitif yönde, geriatrik depresyon düzeyleri ise negatif yönde yordamaktadır.

Aim: The growing elderly population worldwide underscores the importance of research that seeks to understand the challenges encountered in later life and to develop solutions to address them. From this perspective, examining the issue within a national context is particularly significant, as it allows the consideration of existing cultural factors. Method: The present study explored the well-being of older adults in relation to happiness, life satisfaction, perceived social support, daily living activities, mood, and a range of demographic variables. The sample consisted of 260 participants (161 women and 99 men) between the ages of 60 and 99. The inclusion criterion was being aged 60 years or older. Data were collected using the Demographic Information Form, the Oxford Happiness Questionnaire–Short Form (OHQ-SF), the Satisfaction with Life Scale (SWLS), the Psychological Well-Being Scale (PWB), the Multidimensional Scale of Perceived Social Support (MSPSS), the Lawton and Brody Instrumental Activities of Daily Living Scale (Lawton-Brody IADL), the Depression Anxiety Stress Scale (DASS-21), and the Geriatric Depression Scale–Short Form (GDS-SF). Findings: The findings revealed significant differences in well-being based on gender (higher among men), age (higher among the young-old), marital status (higher among married individuals), and exercise habits (higher among those who exercise regularly). However, demographic variables such as gender, aging level, and marital status did not emerge as significant predictors of psychological well-being. In contrast, functionality in daily living activities, perceived social support, happiness and life satisfaction significantly predicted psychological well-being, while higher levels of depression were associated with lower psychological well-being. Conclusion: According to the research findings, significant differences were found in Lawton-Brody Instrumental Activities of Daily Living Scale and Geriatric Depression Scale - Short Form scores based on age levels. Younger participants had higher average scores in daily living activities and lower depression levels. Marital status was significantly associated with Life Satisfaction Scale, Lawton-Brody Instrumental Activities of Daily Living Scale, and Geriatric Depression Scale - Short Form scores, favoring married participants. Doing Exercise was associated with significant differences in Oxford Happiness Questionnaire and Psychological Well-being Scale scores, favoring those who does exercise. Moderate correlations were found between happiness levels and psychological well-being and life satisfaction levels. Low correlations were observed between perceived social support and instrumental daily living activities. As expected, negative moderate correlations were found between happiness levels and depression, anxiety, stress, and geriatric depression levels.