Dijital Çağda Tekno-Estetik Sinema Kültürü Çalışmaları

Abstract

SUNUŞ

Dijital çağ, sinema kültürünü yalnızca teknik yenilikler üzerinden değil; estetik, toplumsal, düşünsel ve kültürel dinamiklerin eşzamanlı dönüşümüyle yeniden tanımlamaktadır. Sinema artık, kolektif belleğin, toplumsal yarılmaların, politik yönelimlerin, ekolojik kaygıların ve insan–makine etkileşiminin görünür hâle geldiği geniş bir kültürel alan olarak konumlanmaktadır. Bu kitap, söz konusu dönüşümün kuramsal ve analitik boyutlarını farklı araştırmalar aracılığıyla bir araya getirerek, güncel sinema çalışmalarında giderek belirginleşen tekno-estetik perspektife bütüncül bir katkı sunmayı amaçlamaktadır. Kitapta yer alan çalışmalar, dijital çağın sinemasal çözümleme, anlatı yapıları, estetik tercihler ve toplumsal tahayyüller üzerindeki etkilerini disiplinlerarası bir çerçevede tartışmaktadır. Armağan kültürü bağlamında dışlanma pratiklerine odaklanan bölüm, verme eyleminin ardındaki güç ilişkilerini ve sembolik baskı mekanizmalarını görünür kılarak sinemanın sosyokültürel yapıları çözümleme kapasitesini ortaya koymaktadır. Kadınlık deneyimlerinin çağdaş Türk sinemasındaki dönüşümünü ele alan Suna, Çekmeceler, Görümce ve Mukadderat incelemeleri ise ataerkil normların, aile yapısının ve mekânsal düzenlemelerin kadın özne üzerinde yarattığı gerilim, baskı ve direnç biçimlerini çok katmanlı bir bakışla irdelemektedir. Korku, ötekilik ve politik ekoloji ekseninde Paris’in Altında üzerine yapılan çalışma, zenofobi, çevresel kriz ve medya manipülasyonunun kesişiminde ortaya çıkan toplumsal endişe üretim süreçlerini sinemasal düzlemde tartışmaktadır. Teknoloji-beden ilişkisini ele alan Ghost in the Shell incelemesi, dijital çağda bedenin sınırlarının, bütünlüğünün ve kimliksel konumunun yeniden tanımlanmasını sorgularken; Blade Runner 2049 üzerine yapılan çözümleme, transhümanizm ve Antroposen arasındaki gerilimleri yapay zekâ, ekolojik çöküş ve ilerleme miti bağlamında ele alarak post-insan geleceğine dair eleştirel bir perspektif geliştirmektedir. Yapay zekânın sinema üretim süreçlerine etkisini konu alan bölüm, algoritmik yaratım, dijital montaj sistemleri ve veri temelli estetik yaklaşımlar aracılığıyla sinema dilinin dönüşümünü sistematik biçimde açıklamaktadır. Bu tartışma, yapay zekânın yalnızca teknik bir araç değil, aynı zamanda yeni estetik paradigmaların ve anlatı modellerinin kurucu unsuru hâline geldiğini göstermektedir. Kitabın son bölümünde yer alan Instagram sinema hesapları analizi ise eleştiri üretiminin dijital medya ortamlarında nasıl çoğullaştığını, seyirci katılımıyla yeniden biçimlendiğini ve sinema kültürünün profesyonel alanların ötesine taşarak gündelik dijital etkileşimlerle yeniden kurulduğunu ortaya koymaktadır. Bu çalışmaların bütüncül sunumu, dijital çağda sinemanın yalnızca bir anlatı formu olmadığını; toplumsal normların sorgulandığı, travmaların yeniden yazıldığı, teknolojik tahayyüllerin üretildiği, beden ve zihin ilişkilerinin dönüştüğü ve ekolojik–politik krizlerin görünür kılındığı çok boyutlu bir kültürel alan hâline geldiğini göstermektedir. Kitap, sinema araştırmaları, medya çalışmaları, kültürel incelemeler ve dijitalleşme literatüründe yükselen kuramsal yönelimlerle uyumlu bir biçimde, teknoloji–toplum–sanat kesişiminde oluşan bu tekno-estetik sinema kültürünü kavramsallaştırmaya yönelik özgün bir katkı sunmaktadır. Bu çerçevede elinizdeki çalışma, dijital çağın sinema kültürü üzerindeki etkilerine ilişkin güncel tartışmaları bir araya getirerek, alana kuramsal derinlik ve analitik çeşitlilik kazandırmayı hedefleyen kapsamlı bir başvuru metni niteliği taşımaktadır. Bu projenin gerçekleştirilmesine sundukları değerli katkılar dolayısıyla İstanbul Gelişim Üniversitesi Mütevelli Heyeti Başkanı Sayın Abdulkadir Gayretli’ye, Rektör Prof. Dr. Bahri Şahin’e, Halkla İlişkiler ve Tanıtım Daire Başkanı Sayın Bülent Değirmenci’ye ve emeği geçen tüm çalışanlara teşekkürlerimizi sunarız.”

İstanbul, 2026 Doç. Dr. Eşref AKMEŞE, Doç. Dr. Serhat ERDEM

FOREWORD

The digital age is redefining cinema culture not only through technical innovations, but also through the simultaneous transformation of aesthetic, social, intellectual and cultural dynamics. Cinema now occupies a broad cultural space where collective memory, social divisions, political orientations, ecological concerns, and human-machine interaction become visible. This book aims to make a comprehensive contribution to the increasingly prominent techno-aesthetic perspective in contemporary cinema studies by bringing together the theoretical and analytical dimensions of this transformation through various research studies. The studies in the book discuss the effects of the digital age on cinematic analysis, narrative structures, aesthetic preferences, and social imaginations within an interdisciplinary framework. The section focusing on exclusion practices in the context of gift culture reveals the power relations and symbolic pressure mechanisms behind the act of giving, demonstrating cinema's capacity to analyse sociocultural structures. The analyses of Suna, Çekmeceler, Görümce, and Mukadderat, which address the transformation of women's experiences in contemporary Turkish cinema, examine the tensions, pressures, and forms of resistance created by patriarchal norms, family structures, and spatial arrangements on female subjects from a multi-layered perspective. The study on Under the Surface of Paris, centred on fear, otherness, and political ecology, discusses the processes of social anxiety production emerging at the intersection of xenophobia, environmental crisis, and media manipulation on the cinematic plane. The analysis of Ghost in the Shell, which addresses the relationship between technology and the body, questions the redefinition of the body's boundaries, integrity, and identity in the digital age; Blade Runner 2049 analysis addresses the tensions between transhumanism and the Anthropocene in the context of artificial intelligence, ecological collapse, and the myth of progress, developing a critical perspective on the post-human future. The section on the impact of artificial intelligence on film production processes systematically explains the transformation of cinematic language through algorithmic creation, digital editing systems, and data-driven aesthetic approaches. This discussion demonstrates that artificial intelligence is not merely a technical tool but has also become a foundational element of new aesthetic paradigms and narrative models. The analysis of Instagram cinema accounts in the final section of the book reveals how critical production multiplies in digital media environments, is reshaped by audience participation, and how cinema culture is reconstituted through everyday digital interactions beyond professional spheres. The comprehensive presentation of these studies demonstrates that cinema in the digital age is not merely a narrative form; it has become a multidimensional cultural field where social norms are questioned, traumas are rewritten, technological imaginations are produced, the relationship between body and mind is transformed, and ecological-political crises are made visible. The book offers an original contribution to conceptualising this techno-aesthetic cinema culture, which emerges at the intersection of technology, society and art, in line with the emerging theoretical orientations in cinema studies, media studies, cultural studies and digitalisation literature. Within this framework, the present work serves as a comprehensive reference text that brings together current debates on the effects of the digital age on cinema culture, aiming to provide theoretical depth and analytical diversity to the field. We would like to express our sincere gratitude to the Chairman of the Board of Trustees of Istanbul Gelisim University, Mr. Abdulkadir Gayretli, the Rector Prof. Dr. Bahri Şahin, the Head of the Department of Public Relations and Promotion, Mr. Bülent Değirmenci, and all staff members who contributed to the realisation of this project.

Istanbul, 2026 Assoc. Prof. Dr. Eşref AKMEŞE, Assoc. Prof. Dr. Serhat ERDEM